„Psianka bulwiasta” z łaciny „Solanum tuberosum” Termin „psianka bulwiasta” nie jest poprawną nazwą botaniczną żadnego gatunku. Najprawdopodobniej doszło do połączenia dwóch różnych pojęć: Psianka ziemniak (Solanum tuberosum) – to właściwa nazwa ziemniaka, który jest rośliną z rodziny psiankowatych i tworzy podziemne bulwy. To jedyna „psianka”, która jest bulwiasta w sensie gospodarczym.

Pieczarka bulwiasta (Agaricus sylvicola) – to gatunek grzyba, a nie rośliny, który posiada bulwiastą nasadę trzonu.

W botanice nie występuje gatunek o nazwie „psianka bulwiasta”.

Jeśli masz na myśli ziemniaka, jego prawidłowa nazwa to psianka ziemniak. Słowo „psianka” ma pochodzenie ludowe i wiąże się bezpośrednio z nazwą zwierzęcia – psa. Według Słownika etymologicznego języka polskiego, nazwa ta utrwaliła się w języku polskim w XV wieku. Rośliny z rodzaju Solanum (do którego należą m.in. ziemniak, pomidor czy psianka czarna) nazywano dawniej „psiankami”, „psinkami” lub „psimi jagodami”. Głównym powodem nadania takiej nazwy było przekonanie, że owoce tych roślin są trujące dla ludzi, a jednocześnie zjadane przez psy (lub inne dzikie zwierzęta) bez szkody dla nich. Stąd wzięło się określenie „psie jagody”, które z czasem przekształciło się w nazwę rodzajową „psianka”. Jest to typowe dla dawnej botaniki ludowej, gdzie cechy roślin kojarzono ze zwierzętami (np. „psi język” dla ogórecznika).

Warto dodać, że łacińska nazwa rodzaju – Solanum – ma niepewne pochodzenie; przypuszcza się, że może wywodzić się od łacińskiego czasownika „solor” („przynosić ulgę”), co nawiązuje do leczniczych, choć i trujących właściwości alkaloidów w nich zawartych, lub błędnie kojarzona jest ze słowem sol („słońce”).

Stare zapisy i historia postrzegania ziemniaka (Solanum tuberosum) w Europie i Polsce są ściśle związane z jego przynależnością do rodziny psiankowatych, co przez wieki budziło lęk przed jego toksycznością dla ludzi i zwierząt. 1. Historyczne obawy i nazewnictwo Gdy ziemniak trafił do Europy w XVI wieku, a do Polski (według tradycji) za sprawą Jan III Sobieski lub aptekarzy wrocławskich (ok. 1569 r.), był traktowany wyłącznie jako roślina ozdobna i lecznicza. Lęk przed trucizną: Ze względu na łacińską nazwę rodzaju Solanum, roślinę kojarzono z innymi, silnie trującymi psiankami (np. wilczą jagodą). Dawni botanicy i lekarze ostrzegali, że spożycie bulw może wywołać trąd, gorączkę, a nawet śmierć.

„Trujące jabłka”: W Polsce i innych krajach Europy ziemniaki nazywano pogardliwie „trującymi jabłkami” lub „diabelskimi bulwami”. Ludzie wierzyli, że skoro roślina rośnie pod ziemią (w ciemności, kojarzonej ze złymi mocami) i należy do „psianek”, to musi być szkodliwa. Związek z psami: Nazwa „psianka” utrwaliła przekonanie, że owoce i części zielone tej rośliny są zjadane przez psy (które mają większą odporność na niektóre alkaloidy) lub że są dla nich przeznaczone, podczas gdy dla człowieka to śmiertelna trucizna. W rzeczywistości to solanina – toksyczny glikoalkaloid obecny w zielonych częściach rośliny, kiełkach i zazielenionych bulwach – jest niebezpieczna zarówno dla ludzi, jak i zwierząt.

2. Toksyczność: Fakty historyczne a współczesna wiedza Dawne obawy nie były całkowicie bezpodstawne, choć często przesadzone. Działanie na ludzi: Historyczne zapisy wspominają o przypadkach zatruć po spożyciu surowych, zazielenionych bulw lub nadziemnych części rośliny. Objawami były bóle brzucha, wymioty, biegunki, a w skrajnych przypadkach zaburzenia układu nerwowego. Dopiero gotowanie i obieranie bulw (usunięcie skórki, gdzie kumuluje się najwięcej solaniny) pozwalało na bezpieczne spożycie. Przełom nastąpił w XVIII wieku za panowania August III Sas, gdy ziemniak zaczął być powszechnie uprawiany jako roślina jadalna, co opisał m.in. Jędrzej Kitowicz.
Działanie na psy i zwierzęta: Współczesne badania potwierdzają, że psy są wrażliwe na solaninę, choć ich tolerancja może być nieco inna niż u ludzi. Zjedzenie surowych, zielonych skórki lub liści ziemniaka może wywołać u psa ostre zatrucie pokarmowe (wymioty, biegunka, osłabienie, a nawet drgawki). Historyczne przekonanie, że „psy to jedzą i nic im nie jest”, mogło wynikać z faktu, że dzikie psowate czasem zjadały owoce dzikich psianek (np. psianki słodkogórz), które mają inną zawartość alkaloidów niż uprawne ziemniaki, lub że podawano im gotowane odpadki, w których toksyna uległa rozkładowi.

3. Przełom w postrzeganiu Ziemniak z „trującego ziela” stał się „przysmakiem królów i nędzarzy” dzięki działaniom promotorów takich jak Antoine-Augustin Parmentier we Francji czy król Fryderyk II Wielki w Prusach, którzy przełamali społeczne lęki. W Polsce masowa uprawa i konsumpcja rozpoczęły się na dobre w XIX wieku, ratując ludność przed klęskami głodu.

4. Antoine-Augustin Parmentier kim był i czym się zajmował, skąd pochodził, linia rodu i czym się wsławił?

Antoine-Augustin Parmentier (1737–1813) to francuski farmaceuta, agronom i pionier żywienia, który wsławił się skuteczną kampanią na rzecz wprowadzenia ziemniaka do diety Europejczyków.

4.1. Pochodzenie i linia rodu

Urodził się 12 sierpnia 1737 roku w Montdidier (region Pikardia, departament Somme) w niezamożnej rodzinie mieszczańskiej.

Rodzice: Był najmłodszym z pięciorga dzieci Jean-Baptiste’a Parmentiera (właściciela skromnego sklepu) oraz Marie-Euphrosine Millon (córki kupca spożywczego).

Wykształcenie: Mimo trudnej sytuacji finansowej ojca, edukację zawdzięczał matce oraz lokalnemu proboszczowi, księdzu Daugy’emu, który nauczył go łaciny – języka niezbędnego w zawodzie aptekarza. Nie pochodził z arystokracji; był samoukiem, który dzięki talentowi i pracy dostał się na szczyty naukowe.
4.2. Przełomowe doświadczenia i kariera
Jego życie zmieniło się podczas wojny siedmioletniej (1756–1763), gdy służąc jako aptekarz wojskowy, dostał się do pruskiej niewoli.

Odkrycie ziemniaka: W niewoli był karmiony niemal wyłącznie ziemniakami. Zauważył, że mimo monotonnej diety, zachował zdrowie i siłę, podczas gdy inne osoby cierpiały z powodu niedożywienia. Zrozumiał wtedy, że bulwy te są wartościowym pożywieniem, w przeciwieństwie do panującego we Francji przekonania, że wywołują trąd i są trujące.

Powrót do Francji: Po wojnie ukończył studia farmaceutyczne w Paryżu (tytuł aptekarza w 1766 r.) i został aptekarzem w Hôtel des Invalides. W 1772 roku, podczas klęski głodu, wygrał konkurs Akademii w Besançon pracą naukową dowodzącą, że ziemniaki są bezpieczne i pożywne dla ludzi.

 

4.3. Czym się wsławił? (Osiągnięcia)

Parmentier jest nazywany „apostołem ziemniaka”. Jego działania wykraczały jednak daleko poza jedną roślinę:

Promocja ziemniaka: Zastosował genialne chwyty marketingowe. Podarował kwiaty ziemniaka królowi Ludwikowi XVI i królowej Marii Antoninie (król nosił je w butonierce). Posadził ziemniaki na polu pod Paryżem i kazał je pilnować żołnierzom w dzień, zostawiając pole bez ochrony w nocy. Ludzie, myśląc, że to cenny skarb, kradli bulwy na własne pola, co zapoczątkowało masową uprawę.

Cukier z buraków: Jako pierwszy we Francji opracował metodę ekstrakcji cukru z buraków cukrowych, co było kluczowe podczas blokady kontynentalnej Napoleona, gdy brakowało cukru z trzciny.

Szczepienia: Jako Główny Inspektor Służby Zdrowia armii Napoleona, w 1805 roku wprowadził obowiązkowe szczepienia przeciwko ospie.

Bezpieczeństwo żywności: Pionier w dziedzinie konserwacji żywności (metody suszenia, mrożenia), poprawy jakości chleba (założył pierwszą szkołę piekarską) oraz badania właściwości odżywczych kukurydzy i kasztanów.

 

Zmarł 17 grudnia 1813 roku w Paryżu. Został pochowany na cmentarzu Père Lachaise, a jego grób ozdobiono roślinami ziemniaka. Jego imieniem nazwano wiele potraw (np. hachis Parmentier, zupa Parmentier) oraz aleję i stację metra w Paryżu.

 

Wniosek:

Propagator ziemniaków, cukru, szczepionek, konserwantów, kukurydzy i kasztanów (co do kasztanów nie mam zdania ale chyba będę unikał). Ogólnie te rzeczy tylko przekonują mnie do całkowitego odstawienia ziemniaków i ich pochodnych.